Alcohol doodt 10% van de Europeanen: is dat eigenlijk wel waar?

In een persbericht van de Universiteit van Maastricht staat het: Eén op de tien Europeanen sterft aan een alcoholgerelateerde oorzaak. Hier wordt geciteerd uit een artikel uit The Lancet, geschreven door de aan de Universiteit van Maastricht verbonden Peter Anderson. Vervolgens wordt deze mededeling op een slimme manier gekoppeld aan een ander artikel uit The Lancet, van de hand van een andere auteur. Maar kloppen die cijfers wel? En is de ‘oplossing’ die Anderson noemt, namelijk beperking van alcoholreclame, wel de oplossing voor de specifieke oorzaak van het probleem van overmatig alcoholgebruik in Europa? Het antwoord is ‘nee’. 

We constateren dat de inhoud van het persbericht van de Universiteit van Maastricht, de link die het legt tussen het onjuiste percentage van 10% sterfte in Europa als gevolg van alcohol én de maatregel die erin wordt voorgesteld, onjuist zijn. Het artikel van Peter Anderson in The Lancet betreft dan ook geen nieuw onderzoek. Het heeft niet gekeken naar de relatie tussen alcoholreclame en alcoholgerelateerde sterfte, en al helemaal niet in het land waar de problematiek het grootst is van Europa: Rusland. Verder heeft het ook niet gekeken naar tal van onderzoeken die juist duidelijk maken dat alcoholreclame geen effect heeft op alcoholconsumptie.

Wat is dit artikel dan wel?
Het is een pamflet waarin een voorkeur voor een bepaald soort alcoholbeleid wordt uitgesproken. Daartoe worden de lezers op een ouderwetse manier bang gemaakt door een probleem (alcoholmisbruik in Rusland) heftig te presenteren. Vervolgens wordt er een oplossing aangedragen (beperking alcoholreclame) die geen enkele relatie heeft met de kern van het eerder neergezette probleem. Die oplossing is gewoon een van de stokpaardjes van de auteur.

Cijfers kloppen niet
Om te beginnen blijkt uit het eerste artikel uit The Lancet dat het niet om 10% van de Europeanen gaat die overlijdt aan een alcoholgerelateerde oorzaak, maar om 6,5%.

Slag om de arm
Het is heel lastig om een dergelijk toerekeningpercentage exact vast te stellen: als iemand rookt, overgewicht heeft, genetische aanleg heeft, weinig beweegt, te vet eet en teveel drinkt, hoe kun je dan precies bepalen wat het meest heeft bijgedragen aan het overlijden van die persoon?

Cijfers hebben geen betrekking op Nederland
Het is duidelijk dat de alcoholgerelateerde doden uit Rusland in belangrijke mate van invloed zijn op de cijfers voor de Europese regio. Het percentage van 6,5% mensen die overlijden aan een alcoholgerelateerde oorzaak, geldt voor de gehele Europese regio. Daarin zijn de voormalige landen van de Sovjet-Unie meegenomen en dus ook Rusland. Er zijn studies die beweren dat in dit land 52% van het aantal doden alcoholgerelateerd is. Dat zou neerkomen op ruim 1 miljoen alcoholgerelateerde doden per jaar. Ter vergelijking: in de Europese Unie overlijden op jaarbasis in totaal ruim 5 miljoen mensen.

’Wij van WC-eend adviseren WC-eend’
In het artikel in the Lancet, dat wel door Anderson is geschreven, wordt stilgestaan bij negen thema’s. Een daarvan is alcoholreclame. In deze paragraaf wordt als enige relevante bron verwezen naar een review in Alcohol & Alcoholism van..… Peter Anderson! Een ouderwets geval van: ‘Wij van WC-eend adviseren WC-eend’.

Onderbouwing rond thema alcoholreclame heeft niets met het overmatige alcoholgebruik van volwassen Russen te maken
In dat aangehaalde Alcohol & Alcoholism artikel gaat het niet om het effect van alcoholreclame op alle drinkers, maar specifiek op jongeren. Dat heeft dus niets te maken met het overlijden van vele Russen als gevolg van jarenlang overmatig drinken en is dus niet relevant in het kader van het toerekenen van doodsoorzaken aan alcohol. Nog los van het feit dat de conclusies in het review-artikel erg kort door de bocht zijn.

Er mag best kritisch naar alcoholreclame worden gekeken. Dat doet de alcoholbranche zelf ook en daarvoor is STIVA juist opgericht. Het zou veel verstandiger zijn om energie te steken in initiatieven die erop gericht zijn om ouders in Nederland er nog meer van te overtuigen dat het drinken van alcohol door hun kinderen die nog geen 16 jaar zijn niet OK is. Daar valt verreweg de meeste winst te halen.

Peter de Wolf

Directeur STIVA